Trovanje

Trovanje


Opis termina ili izraza: Stanje živog organizma prouzrokovano dejstvom otrova. Po toku t. može biti akutno, subakutno ili hronično. Po svojim uzrocima trovanja mogu biti namjerna (samoubilačka, ubilačka) ili nenamjerna (profesionalna, ekonomska, medicinska). Profesionalna trovanja nastaju uslijed dejstva sirovina, poluprerađevina, krajnjih proizvoda ili rastvarača koji djeluju pri radu na tijelo radnika. Ekonomska trovanja nastaju u domaćinstvu uslijed zamjene, nepažnje i neznanja kad otrovne materije, npr. pokvarena hrana, u domaćinstvu upotrebljavane jetke materije i dr. oštete organizam. Medicinska t. su ona koja nastaju upotrebom lijekova u pretjeranim količinama. Pod nazivom trovanje podrazumjeva se u medicini i terminalni stadijum poremećeja uslijed teških proliva ili u toku teških infekcija. V. otrovi; t. arsenovodonikom ili arsinom AsH3, dešava se pri djelovanju slabih kiselina na materije koje sadrže arsen. Trovanje nastaje keo posljedica udisanja gasovitog arsina, otrovnog gasa koji izaziva hemolizu, žuticu, gastroenteritis i nefritis. Neka od njegovih jedinjenja upotrebljavana su za vrijeme rata kao bojni otrov; bagassosis, profesionalno oboljenje sa oštećenjem pluća i promjenama u njima a nastaje dejstvom prašine od dijelova šećerne trske iz kojih je ekstrahovan šećer; ovaj materijal se upotrbljava za izolaciju od zvuka i toplote; bensolismus, benzolizam, profesionalno trovanje izazvano udisanjem parâ benzola (v. benzol) ili njegovim prodiranjem kroz kožu. Od benzolizma trpe sve osobe koje s njim rade koristeći ga kao organski rastvarač, odnosno pri proizvodnji anilina, nitrobenzola u fabrikama linoleuma, boja, vještačkog đubriva, industrijskih eksploziva, smijesa za sušenje i dr. Veće koncentracije mogu dovesti do edema mozga i pluća, ili do kolapsa. Javljaju se, pored narkotičkog dejstva, i znaci nadraženja kože i sluznica. Na koži se viđaju dermatitisi i hiperkeratoze. Česti su znaci: glavobolja, gađenje,umor, pospanost koji mogu dovesti i do povrjeđivanja. Pri hroničnom trovanju može doći do oštećenja hematopoeze (anemije, hemoragičke dijateze), do dermatoza, neurasteničkog sindroma i znakova toksičkog neuritisa; t. duraluminijumom, javlja se u vazduhoplovnih radnika. Izazvano je magnezijumom iz mješavine aluminijuma i magnezijuma, duraluminijumom, koji se upotrebljava za aeroplane; gitagizam, trovanje izazvano sjemenjem Argostema githago odn. Zrnevljem kukolja u kome se nalazi sapotoksin githagin. Simptomi: vrtoglavica, salivacija, povraćanje, dijareja, grčevi i paralize centralnog porijekla; hromizam, trovanje hromom. Do trovanja dolazi djelovanjem pare i prašine hroma i hromnih soli. Naročito je opasno udisanje para hroma. One izazivaju na površini sluznica defekte i korozivne promjene, erozije i ulceracije, a na koži razvija se ekcem ili ulceracije koje se obično lokalizuju na hrskavici i korjenu nokta. Udisanje pare i prašine hroma može da izazove poslije 5-10 godina i profesionalni bronhogeni karcinom pluća, a ponekad dolazi i do enteropatije; ihtiosarkotoksizam, trovanje uslijed jedenja mesa otrovnih riba, isključujući pri tome trovanje hranom izazvano bakterijama; t. kadmijumom, do trovanja dolazi udisanjem pare ili fine prašine; naročito su otrovne pare kadmijum-oksida; t. kalajem, inhalacijom prašine oksida kalaja izaziva poslije dužeg vremena pseudonodulaciju u plućima, benignu nespecifičnu pneumonokoniozu (stannosis pulmonum); t. kaolinom, «kaolinska pluća», profesionalno oboljenje, vrsta silikatoze; kaolin je aluminijum-silikat i upotrebljava se u industriji porculana. Udisanje finih čestica prašine kaolina izaziva dispneju i mršavljenje, a u rendgenu pluća izgledaju kao posuta pahuljicama snijega; t. krečnom prašinom, fina prašina kreča može da izazove korozivne promjene na sluznici očiju, na konjuktivi i na korneji; t. krvi, v. sepsis; latirizam, trovanjem sjemenom grahorice (Lathyrus sativus i Lathyrus cicera); manganismus, manganizam, profesionalno oboljenje, izazvano višegodišnjim udisanjem prašine ili pare matala mangana (v. mangan ). Može doći do oštećenja disajnih organa, do pneumonija, ali je od najvećeg značaja oštećenje centralnog nervnog sistema. Elektivno pogađa ekstrapiramidalni nervni sistem izazivajući simptome oštećenja ovog. Na početku to su: napon u pojedinim grupama mišića, najčešće ruku i nogu, nespretne precizne kretnje, a kasnije znaci zupčastog točka, hipertonije ekstrapiramidnog tipa, facies sol., prisilan plač i smijeh; mercurialismus, merkurijalizam, trovanje živom, najčešće profesionalnog karaktera. Od njega najviše trpe rudari u rudnicima samorodne žive, radnici koji izrađuju aparate i pribore sa živom (ona isparava već na temperaturi od 16º C), laboratorijsko osoblje, a rjeđe bolničari pri utrljavanju živinih masti u kožu bolesnika, zubotehničari pri spravljanju amalgama sa živom i dr. Organska jadinjenja žive najčešće oštećuju kožu (dermatitisi i ekcemi) a neorganska nervni sistem−prvenstveno neurovegetativni. Rani znaci trovanja su tzv. živina neurastenija, hipersalivacija, hiperhidroza, dermografizam, gingivitis, živin rub na desnima (crne boje!), crveno lakirano nepce, foetor ex ore, poremećen san. U zapuštenom stanju, pri hroničnom trovanju, viđaju se još: živin eretizam, živin tremor intencionog tipa, «živino pismo», oštećenja tubula bubrega, sluznice digestivnog trakta, posebno i teža oštećenja centralnog nervnog sistema; t. mesom, v. meso; t. minijumom, oksidom olova ( Pb3O4 ), čest je izvor trovanja, a upotrebljava se kao zaštita protiv hrđanja. Do trovanja dolazi pri mješanju, bojenju i pri odstranjivanju ostataka boje; t. niklom, trovanje izazivaju pare nikla, naročito karbonil nikla-Ni (Co)4 isparljiva tečnost koja se upotrebljava u industriji i može da izazove tešku dispneju, cijanozu i dilataciju srca; phosphorismus, fosforizam, profesionalno trovanje izazvano dejstvom bijelog fosfora ( v. fosfor), a rjeđe izaziva i zadesna trovanja, najčešće djece. U industriji se njime mogu trovati osobe koje rade sa anorganskim jedinjenjima fosfora kad izrađuju superfosfatno vještačko đubrivo, pri izradi papira, dekolora, sapuna, boja, deterdženata, praška za pečenje. Do trovanja dolazi i u mnogim drugim zanimanjima gdje se koristi fosfor ili njegova jedinjenja, naročito kada su njime zagađene druge sirovine, a o tome se ne zna ili se ne vodi računa. Od organskih jedinjenja fosfora važniji su ortokrezil-fosfat ( plastifikator gume i plastika), triortokrezil-fosfat i razni insekticidi i bojni otrovi koji sadrže fosfor. Fosfor spriječava intracelularnu oksidaciju, deponuje se u masnom tkivu i oštećuje jetrin parenhim (u akutnim trovanjima naročito), ali je u profesionalnim trovanjima najznačajnije njegovo hronično destruktivno dejstvo na kosti. Oštećuje vilice, u koje prodire pretežno kroz oštećene alveole zuba i gingive. Rani znaci: bol u karioznim zubima, otok desni, apscesi, sekvestri, osteoporotičnog tipa. Može doći i do osteoskleroze i periostitisa i na drugim kostima. Fosforovodonik- fosfin (PH3), jeste otrovan gas, oštra mirisa, koji, udahnut, izaziva bol u abdomenu, gađenje, dijareju, cefaliju, vertigo, ošamućenost, konvulzije i kolaps; saturnismus, saturnizam, trovanje olovom. Najčešće se javlja kao profesionalno trovanje uslijed udisanja prašine ili pare olovnog oksida, ali ga mogu izazvati i sva druga jedinjenja olova ( najrjeđe PbS). Rjeđa su trovanja izazvana upotrebom posuđa koje sadrži olova (gleđosanje i sl.), ili hranom zagađenom sa Pb. Simptomi trovanja zavise od jedinjenja koje je dovelo do s. Anorganska jedinjenja izazivaju najčešće slijedeće znakove: zemljanosivu boju lica, tzv. olovni rub na desnima (plavičasta trakica), bazofilno punktirane eritrocite, pseudoreumatičke bolove, neurastenički sindrom i pojavu većih koncentracija olova u krvi i mokraći, kao i koproporfirin u mokraći. Znakovi težih trovanja: kolike, paralize, encefalopatije i teže anemije danas se rjeđe viđaju. Organsko jedinjenje (tetraetilno olovo) koje se dodaje benzinu kao detonator izaziva pri akutnom trovanju sliku teže psihoze, a pri hroničnom i znakove oštećenja vegetativnog nervnog sistema; stearat olova,do trovanja dolazi pri upotrebi stearata olova kao dodatka bojama, za povećanje konzistencije mazivnih masti i kao stabilizator pri fabrikaciji plastičnih materija, a djeluje uglavnom putem inhalacije, jer se u vazduhu zadržava kao aerosol; selenosis, t. selenom dolazi udisanjem prašine i pare selena i njegovih jedinjenja. Najopasniji je vodonik selena. Izaziva iritaciju oka i sluzokoža, paljenje, suhoću i metalni ukus u ustima s mirisom na češnjak, uz bronhopneumoniju, edem pluća i nervne poremećaje; t. tetrahlor-etanom, profesionalno trovanje radnika pri fabrikaciji municije udisanjem zagušljivih para tetrahlor-etana, a karakteriše se toksičkim ikterusom, glavoboljom, nemanjem apetita i gastroenteralnim poremećajima; t. trihlor-etilenom. «Tri», bezbojnom isparljivom tečnošću koja se često upotrebljava kao rastvarač, kao sredstvo za odstranjivanje masti i za hemijsko čišćenje itd. Izaziva akutna i hronična trovanja; t. trinitrotoluolom, javlja se u radnika u fabrikama municije i karakteriše se dermatitisom, s abdominalnim bolovima, povraćanjem, opstipacijom i promjenama u krvi; vanadijumizam, hronična intoksikacija izazvana apsorpcijom vanadijuma. Javlja se u radnika pri radu sa metalom i njegovim jedinjenjima, razvija se konjuktivitis, faringitis, bronhitis, akutna upala pluća, a na koži ekcem; t. životnim namirnicama, izazivaju hemijski i vegetabilni otrovi, grupa salmonela, Staphylococcus aureus et Albus toxicus, alfa-Streptococcus, toksin B. botulinusa, pa i druge bakterije. T. se karakteriše kratkom inkubacijom, burnim gastrointestinalnim simptomima, kratkim trajanjem i istovremenim oboljevanjem više osoba koje su uzimale istu hranu. Ponekad je u pitanju i alergijska reakcija.


Za pretragu naseg medicinskog rijecnika mozete koristiti pretrazivacku kutiju postavljenu na vrhu ove stranice. Ukoliko zelite mozete pogledat dva medicinska pojma prije ovog, a to su Tropske bolesti i Tropska groznica ili dva medicinska pojma poslije: Trovanje i trovanje arsinom. Hvala vam na posjeti!

Hvala na posjeti!

13861








Medicinski Rječnik - Početna Strana | Copyright | Uvijeti Korištenja i Pravne Naznake | Privacy Policy | Kontakt |